مسیحیان اولیه (3) ایرنئوس Early Christians (3) Irenaeus

Irenaeus
Irenaeus


مسیحیان اولیه (3) ایرنئوس Irenaeus

    ایرنئوس یکی از اولین متکلمان و الهی ‌دانان بزرگ مسیحی است که در سال 130 میلادی در یک خانواده مسیحی در ازمیر ترکیه زاده شد و در 202 میلادی در لیون فرانسه درگذشت

ایرنیوس نزدیک به دوره رسولان می ‌زیست و می‌ نوشت و در نوجوانی از نزدیک با پولیکارپ اسقف اسمیرنا (یکی از پدران دوره رسولان) آشنایی داشت، که خود یوحنای رسول را از نزدیک می‌ شناخت. در جوانی به شهر لیون واقع در گل (فرانسه) رفت و در آنجا به مقام شیخی منصوب شد. در سال 177 میلادی جانشین اسقف لیون شد که به شهادت رسیده بود. قرائن و سنن تاریخی بیانگر این هستند که او در اوایل قرن سوم میلادی درگذشت

ایرنیوس متأثر از ژوستین و پلی بود بین الهیات قدیم یونانی و الهیات لاتینی غرب که ترتولیان، یکی از معاصرین جوان‌ تر از او آغاز کرده بود. اگرچه ژوستین در زمره دفاعیون مسیحی به ‌شمار می‌آمد، نقش عمده ایرنیوس رد بدعت ‌ها و تبیین مسیحیتی مبتنی بر تعلیم رسولان بود. اثر مهم او «رد و ابطال معرفت کاذب»، به «علیه بدعت ‌ها» نیز معروف است. این اثر در وهله نخست علیه تفکر گنوستیکی نوشته شده‌ است

گنوستیسیسم واژه‌ای است مدرن و به مجموعه‌ای از فرقه‌های قرن دوم میلادی اطلاق می ‌شود که دیدگاه ‌هایی مشترک داشتند. آنان معتقد به خدایی برتر و متعالی بودند که از این جهان کاملاً جدا و متمایز است و نقشی در خلقت جهان ندارد؛ خلقتی که ماحصل کار ناشیانه خدایی دون‌شأن‌تر است، که آنها غالباً او را با خدای عهد عتیق یکی می ‌دانستند. از نظر آنها بین خدای متعال و این جهان شریر، موجودات الهی با سلسله مراتبی خاص وجود دارند. جسم آدمی، مادی و روح او بارقه‌ای است الهی که در دام جسم گرفتار آمده ‌است. نجات و رستگاری در گرو رهایی روح از تن و پر گرفتن آن به ‌سوی قلمرویی ملکوتی است. روح آدمی برای رسیدن به خدای متعال باید از قلمروهایی فراتر از این جهان بگذرد که تحت کنترل اجرامی آسمانی چون ستارگان و سیارگان و موجوداتی الهی است، که بالقوه متخاصم‌اند و آن را کنترل می‌کنند. مذهب ناستیکی (گنوسی) عمیقاً با مسیحیت راست ‌دینی متفاوت بود

گروههای متفاوت ناستیکی، کتاب ‌مقدس‌های خاص خود را داشتند و به سنن مخفی استناد می ‌جستند که ادعا می‌کردند از یکی از رسولان به آنان رسیده ‌است

ایرنیوس دلایل و براهینی علیه ناستیک‌ ها طرح کرده ‌است و می‌کوشد ماهیت مضحک بسیاری از اعتقاداتشان را برملا کند. همانگونه که خود می‌گوید: تمام حق‌جویان به‌ وضوح می ببینند که سنن رسولان در کلیساهای سراسر جهان رایج است. ما می ‌توانیم اسامی کسانی را که رسولان خود به مقام اسقفی کلیساها گماشتند و نیز جانشینان امروزیشان را ذکر کنیم. آنان نه هرگز تعالیم این بدعت‌کاران را تعلیم دادند و نه هرگز چیزی از آن می ‌دانستند. اگر فرض را نیز بر این بگذاریم که رسولان از رازهایی پنهان آگاه بودند که معمولاً آن را در خفا به اشخاص «کامل» می ‌سپردند، مطمئناً این رازها را به کسانی می ‌سپردند که مورد اطمینانشان بودند تا بدان حد که رهبری کلیساها را به آنان محول ساختند. زیرا رسولان می ‌خواستند که جانشینانشان از هر جهت اشخاصی کامل و بی‌ عیب باشند

موارد اختلاف بین مسیحیت و مذهب ناستیکی نه مسائل جزئی آموزه ای، بلکه این دو، اساساً نظام ‌های مذهبی متفاوتی بودند. ایرنیوس سؤالی بدین ‌شرح مطرح می‌کند: «مسیحیت رسولان را کجا می‌ توان یافت؟ در کلیساهای رسولان که تعالیم شان از بدو تأسیس همواره آشکار و مستمر بوده و با هم اتفاق رأی داشته‌اند، یا میان ناستیک‌ها که ادعایشان در مورد سنت رسولان غیرقابل اثبات و متناقض است و با یکدیگر مخالف‌اند؟»

ایرنیوس از نخستین کسانی است که عهد جدید را در کنار عهد عتیق، کتاب ‌مقدس می‌خواند. برای مسیحیان اولیه کتاب ‌مقدس به معنای عهد عتیق بود. نوشته‌های رسولان مرجعیت و اعتبار داشت اما به‌ مرور زمان به‌ شکل عهد جدید درآمد. در زمان ایرنیوس عهد جدید تقریباً چیزی بود که امروزه در دسترس ما است، چهار انجیل، اعمال رسولان، رسالات پولس و دیگر نوشته ‌ها. اگرچه مدتی بر سر دیگر نوشته ‌ها (رساله عبرانیان و مکاشفه) اختلاف ‌نظر بود اما پس از چندی در این مورد نیز اتفاق ‌نظر حاصل شد

ایرنیوس به نوشته ‌ها (عهد جدید) و تعالیم (سنت) رسولان که به کلیساهای رسولان منتقل شده بود استناد می‌کرد. سنت متممی بر پیام عهد جدید نبود. ایرنیوس به این دلیل به سنت رسولان استناد می ‌ورزید که ناستیک‌ها عهد جدید را نمی ‌پذیرفتند. سنت، در برابر اعتقادات منحط ناستیکی، چکیده ‌ای از مسیحیت مبتنی بر تعالیم رسولان را فراهم می ‌ساخت. استناد ایرنیوس به سنت از این نظر صحیح بود که به او کمک می‌کرد استدلال خود را علیه ناستیک ‌ها به کرسی بنشاند. البته درک او در مورد تمام جزئیات ایمان مسیحی مصون از خطا نبود

آثار ایرنیوس هنوز نیز منبعی مهم برای کسب اطلاع در مورد فرقه‌های مختلف ناستیک است. دفاع او از مسیحیت در برابر مذهب ناستیکی در مجموع موفقیت‌آمیز بود؛ همچنین به ‌خاطر ایرنیوس و پیروانش بود که مسیحیت راست ‌دین بر مذهب ناستیکی پیروز شد.

 

Be the first to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published.


*